तमु निबन्ध
लेखकः तेज बहादुर च्हाक्ली तमु (मप्‍ह्रि पाँते )
प्रचार प्रसार सचिव
तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रिय समिति पोखरा 

खखाव खैमौ ? क्ही खनः, क्ही खनः, ङ्यो/क्योँमPF खनः । ओबावै झार्‍यै खनमै छ्यो । ङP खैमौ झार्‍यै ङ्यो/क्योँ मयैँ खौआ ङम् । छल्यैँमी तले खमलो ? ! मयैँयाँ दी । ङलैमी खागे ल्हे (मयाँ) लम्की आला तोसी, ङैमी झार्‍यैँल्हैँ ल्हे लमो । ङलैमी झार्‍यैँNo} ल्हे खँम्हासे । मुँ म्हीनी ल्हेम् मुमैदा मुम्मी ! ङनि आभिसेरे खले थासेवचा वा ?! खिम् ह्रोँसह्रोँसै तसी तवाँ] वा । कति भीभि प्रम् तो कति सैँन्होँर साँथिँम् । साँवा साँवै लदिसेरम् सैँरैँ क्हुयाइवेँ तो तमो < छतै भिमिइवेँ छ्याँवै तौमुल् तो ।

आँमैँ चु ल्हे ! ल्हे भिवै से ! लन्सम लैमो चु मयैँमी ! ह्रोसेनि तोP आरेदेसे ल्हे खैसेरम् पिँपिँ ङ्हाँयाई । मुईवेँ ! मुइँवेम् ताइँ आललेसे । चP पिँमलो . ल्हे पिँमलो पिल ङ्योँय खतमलो ङ्हाँयाम् । चु सैँम् पिँपिँ ङ्हाँयाई । पिँमापिँमा तोतोका पिँयाई वा । ल्हे मुँसॆरे ल्हे खैदा वा ।  ल्हे खयाइसेरे पिँपिँ ङ्हाँयाई । प्याँईतो वा । झाइपेटो ल्हेम् क्याइपेटोP खयाई । ल्हे क्याइपेटोP खै । क्याइपेटो ल्हे खसेरे पिँब से पिँइँ । किँमा पिँमा च किँवले निवै  पिँवले फो+मा । ओबावै च ल्हे ! च्हक तै भी खाइ भिल् खाँवा ! म्हीँम् तोचा म्हीम् तोP आङी । सैँआ थेवमी । सैँटो तो च ल्हे खौ वा । झापेटोम् ल्हैँ मयैँ तैदा थेवा । चु ल्हे भिवै से म्हिमै सैँर आरेयाँ तोकोवै छम्ह्योँ ह्युलः आतमलो । छतै तोइँ भिले लवमी ल्हैयाँ (मयैँया) तो । 
  

ल्‍ह्‍यैँ लैयाँ दी क्‍ही तै, ङ तै, ङ्‍यो/क्‍ह्‍योँमै तै वा ! न्‍हाउँ लिसोँ कुई कुईमी बनि तवैँ तै ! तल्‌ ङै ल्‍ह्‍यैँ लै ङ्‍यो ताइँ खवले भिलो वा ! सैँन्होर ल्हे (मयाँ) प्हुसेरे पिँपिँ ङ्हाँवोँ, किँकिँ ङ्हाँवोँ । पिँमा किँमा ल्हे लेँ तवोँ भिलो वा । ओँ दिगुई । च ल्ह्ये ताँ द्यादे मोवे । च्‍ह्‍युगुते/च्वारे आरे । क्याई, छुइ, ताई, माई खन्यै ङ्ह्योले ल्ह्यैँ म्रोमो । नानीकोतोँ निच्योँ निवे अहाँगेकोतोँ आँच्योल्वे ताँ भिम् कि ज्युज्युकोतोँ तेमे तोjf] त्हीसमवे ताँ भिम् वा । ङ्योए क्ल्हेसोँदी प्‍ह्रेसोँदीटो तिन्होँसमवे ताँ लदीवेम् ओबावै ल्ह्यैँ (मयाँइ) ताम् खेम्मै आखाँ । ङ्यो/क्योँइ बौअहाँमा, प्हस्याँप्हसेँ, फम्रीँ, आतआली, आनः आङः, चोँ, रिँच्हम्हीँ झारेँल्यैँ ल्हे (मयाँ) म्रोइतो । धवे च महादेव-पार्वती, रोमियो-जुलियट, लैला-मज्नु, मुना-मदनमैँ मयैँ ताँम् थेमैदा वा ! ये थेइँ वे । थ्यैँवेँ छ्याँवै तयेदी । आथ्यैँवे खनिटो भिले थेलै तो । ङै चुर च च्हक्हये म्हिमै ल्हे ताँ भिदिलः आखाँ । लाहोरे निवै लाहोरेस्योल्वे ल्हे (मयाँ) ताँ लले ओ । तमाँ ? 

क्होनाँसैवे लाहोरे प्होले लौरो  भीमा झारेँ म्हिँमै क्र ह्याँह्याँले रेरेइ ङ्ह्योलो । न्हेपे बनि काँकाँ लवा, खेमैँ यन्केयन्के ततै ताँ ङेँव आ । सुँसुँ नसोँई खागे तोP भिला cfखाँवा लिसोँ खागे आम्रोँल्ले ताँ ङेदिव आ । खालै प्होखौ तये  चैँ प्‍ह्रीनाँसर्वे निच्योँ आँ ? आङी क्या क्याँजैले आँउच्ह ङ्ह्यौरी याईँ रो । अहाङी खतवो आल्च्ह मुनादी हाँ । 

खम्ह्याँ प्ह्रेँस्यो प्होखौ मुनारो दी । कते छेछ्याँवोँ आँउच्हमै चुt'रैँ मोवाँदी चए मीखुइ आम्रोँ रf] ओ । तो म्रोँउदी लाहोरे बनि । ख्याँगु क्ल्ह्योक्ल्ह्योर खम्ह्योँ खम्ह्योँ च्हमिरीमै म्रोँइ खवो म्हि छतवै आँउच्ह खन् ङ्ह्योम्दी । ओँओँ प्हेँलु तिप्ल्यैँ तो लौ छेँल्ले ङ्ह्योइ त्हाँदिगे । आँउच्हमैँ त्हाँवाँ छतवैँ तो । आल्च्ह चPफिर लाहोरे । ङ्ह्योँन्सम निवे त्हाँवँसम त्हाँदिगे । 

छोँम्हन्ले त्हाँतै प्होले लै तोलै ख्योमैम ङ्‍हीरो आतमै प्हौँ कैव लम्हेँवा आ । खागे खनि यालः आtवf आ । खिP ofउरो । क्रि किँई याव आम्हेँवा क्रि आयै आपिवा । याई कोम ध्वः क्याँक्यैँ प्होँपोई खै । च्ह्कमत्रैँयाँ खेम्मी नेवै नेवf आ । तले छम्ह्न तौ मुd]दी हाँ भिनम् ख्योमैम् क्रिक्रिलै क्रिक्रिइ मिक्ह्रुका मुना । खले क्ह्रिलगे भिनम् ख्योमैम् क्ह्रिइरय फ्रेलः आखौँ तयानमै । खैँ तले तो लवचा वा लाहोरे याप्रीतो । क्यर याई योन्नैँ किँवरी खलै भिसेर दे सैँ क्होइ कि तो तोसी तोP आपोँल्ले लाहोरे भिवै ताँ ङेङेइ यीयी थुई क्रोदिमो । लाहोरे खिए तोतो ताँमै भिमा म्लगु क्हाव कि तो तोसी म्लेकी फ्योवा ताँय बनि थेँथेँ लैने भिवन्हेँ लदिल् तो । प्रेँ मुमा खैँतले फ्रेमा छम्हन्तै फ्रे तो वा । लाहोरे खिम खिएँ तै म्रीँ बौआमः नाँस ट्हो झारेँलै क्रोलथीँ याई । 

लाहोरे खीँम् क्य खन् च्हकर मो तो । खेमः प्ह्रिची खैमः क्हुसली कुलाम् । च क्हुसली खैमः खेव से तमु । खैमः चवै से तम् । ल्हैँमी खेव से तमौ । खैखैमी चवै से वनि तमौ । क्य खनासीटो/खनच्हकैटो चवै से खले खतव सैँइ कुलादिगे वा ! खेवै सेमी छ्याँवै तै । चुतुरु छोँ छ्याँवै खेवै सेमै आङ्यो । च चवै सेमै खतवो सैँ खै कलादिगे वा । कुलैँ, खेम तो कुलैँ । खेम तो कुलैँ । क्याइटो खाई खले क्र्याई क्रि तोइँभिले कुलैँकुलैँ । तोय आकुलदिले तमलो ङ्हाँदिमPF कुलfदिम् तो । छाइटोम् तीँ धवे खतवो तो से कुलामी मुनादी ओ भिभि ह्रेँदिम् । 

लाहोरेमी क्ह्योर् फेइँ तोईभिले ङ्योमु कुलै वा । छुइटो लाहोरेस्योP बनि कुलैँ । तोतो कुलेँ तोतो । खैम्मी क्हैँदुइ कुलैमो । खैमः तेमे । खैमः नारेप्रो । खेम उइँस्या । खेम कारव/पारो स्या । खेम म्हारा छ्युकु । पैतु ट्हा क्होइप्हा (म्ल्हक्यु प्हा) । तोइँभिले कुलैँ । खिलै कुलल् ङ्योएँ तै क्याई क्यहाँच्होर ख्याँगुई ङ्ह्योमु म्रोमँ । म्रोँई झारेँलै उऐँ ख ङ्हामु भिव आरे । चुर नास ट्होरक ह्रोँसै नोप्रीम् । क्‍यर खनि याले भोले ख्याँगु मटरै, जहजै नोइ भोयाम् भिई कुलैँ । छुइटो म्हारा छ्युकु कुलैमु क्याइटो मारय टा कुलैँ । छुइटो चवै से कलैमु क्याइटो खेवै से कुलैँ । छम्हन लदी तो न्हाउँ सोँदी प्लिदी लिसोँ प्रेँतदिले ख्योमैम् क्रLF तदी । बाबै मयैँ ताँ ल} ललP आखाँ । च्हकल्मी ताँ छम्हन् तैँ वा । चु सनाँस त्योकोवे म्हिँमयेँ ताँ लदियैँ खः तलगे .

साभार :  तमु मञ्‍च (वर्ष ३ पूर्णाङ्क १२)

द्रष्‍टब्‍य: लेखक df5fk'R5«] Pkm Pd पोखराबाट प्रसारण हुने तमु भाषाको रेडियो कार्यक्रम x«];]F Xo'nsf प्रस्तोता (सञ्‍चालक) हुनु हुन्छ ।